[ سى و هفتم : اصرار بر گناهان صغيره ] سى و هفتم از جملهء كبائر - چنانچه از دو حديث مذكورْ ظاهر مىشود - ، اصرار نمودن بر گناهان صغيره است و معنى اصرار ، آن است كه گناهى معيّن را مكرّر كند ، بىتوبه ، يا آن كه معصيت از او مكرّر و بسيار سر زند ، هرچند از انواع متعددّه باشد ، و تكرار و كثرت ، به عرف برمىگردد . و جمعى از علما گفته‌اند كه اصرار بسيار كردن ، يك نوع معصيت است و بعضى گفته‌اند كه عزم داشتن بر آن كه فعل را بار ديگر بكند ، هر چند يك مرتبه كرده باشد ، اصرار است . و ارتكاب صغيره - كه منافى عدالت نيست - ، آن است كه بعد از كردن آن فعل بر سبيل ندرت ، نه توبه به خاطرش رسد و نه عزم بر فعلْ مرتبهء ديگر ، و اين قِسم ارتكاب صغيره ، به اجتنابِ كبائر ، بخشيده مىشود ، چنانچه خداى تعالى مىفرمايد كه : « إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ » ؛ « 1 » يعنى : هر گاه پرهيز نماييد از گناهان بزرگ كه نهى از آنها واقع شده ، مىپوشانيم و مىبخشيم بدىهاى شما را . و اگر بعد از كردن صغيره ، پيشمان باشد و عزم بر عود نداشته باشد ، شبهه‌اى نيست در آن كه با عدالت ، منافات ندارد . و عيّاشى رحمه الله در تفسير [ خود ] و كلينى رضى الله عنه در كافى ، از حضرت امام محمّد باقر عليه السلام روايت كرده‌اند كه در تفسير قول الهى كه : « وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا وَ هُمْ يَعْلَمُونَ » ، « 2 » فرمود كه : اصرار ، آن است كه بنده ، گناهى بكند و استغفار نكند و در خاطر نگذراند توبه را . « 3 » پس چنين معنىاى اصرار است و ظاهر ، آن است كه مراد از نگذرانيدن توبه در خاطر ، آن باشد كه عازم باشد بر آن كه بار ديگر كه ميسّر شود ، ارتكاب آن گناه نمايد يا آن كه با وجود گذشتن معصيت در خاطر ، پشيمان نباشد ، نه آن كه از روى غفلت ، توبه در خاطرش نگذرد ، چنانچه مذكور شد . و ابن بابويه رحمه الله در فقيه و امالى ، در حديث مناهى ، روايت كرده كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود كه : حقير مشماريد هيچ چيز از اعمال بد را ، هر چند در نظر شما حقير باشد ، و بسيار يا عظيم ندانيد چيزى از اعمال خير را ، هرچند در نظر شما بسيار يا عظيم باشد ؛ زيرا كه كبيره نمىباشد با وجود استغفار ، و صغيره نمىباشد با وجود اصرار . « 4 » و ظاهر « 5 » اين حديث ، مُشعر است بر آن كه حقير شمردن معصيت ، اصرار باشد و ممكن است كه

--> ( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 31 . ( 2 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 135 . ( 3 ) . تفسير العيّاشى ، ج 1 ، ص 198 ، ح 144 ؛ الكافى ، ج 2 ، ص 288 ، ح 2 . ( 4 ) . كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 18 ، ح 4968 ؛ الأمالى ، صدوق ، ص 518 ، 707 . ( 5 ) . الف : - « ظاهر » .